logotype
image1 image1 image1

Braterstwo wolnomularzy - utopia czy rzeczywistość?

W mojej desce, filozoficzno - historyczną egzegezę pojęcia Braterstwa spróbuję przełożyć na język symboliki. Odniosę się, przede wszystkim, do braterstwa wolnomularzy i praktyki w tym zakresie. Zmieniłam też tytułowe pytanie o braterstwo, zastępując słowo fikcja - słowem utopia. Fikcja bowiem oznacza coś urojonego, złudzenie, coś co nie istnieje w rzeczywistości. A w moim przekonaniu, braterstwo między wolnomularzami istnieje. Doświadczyłam go osobiście wiele razy w moim życiu profańskim a zwłaszcza w ciągu mojej wędrówki wolnomularskiej i wiem, że mozolnie, ale staje się coraz silniej obecne wśród nas, w miarę rozwoju na drodze inicjacyjnej. Czy jest naszą codziennością? Powszechną praktyką? Wszechobecną rzeczywistością? Nie! Ale jest naszym ideałem, celem i drogą! Stanowi fundament, na którym zbudowany jest cały system etyczny bractwa, zasadę postępowania, zawartą już w Konstytucji Andersona, a przede wszystkim w naszych rytuałach.

Braterstwo w Konstytucji Andersona zostało zapisane jako obowiązek każdego wolnomularza i wolnomularstwa. Oto zapisy zdań z pierwszej strony:

Wolnomularz ma obowiązek w każdej sytuacji pomagać, oświecać, ochraniać swojego Brata nawet z narażeniem swego życia oraz bronić go przed niesprawiedliwością (Art.III).

Wolnomularstwo ma za zadanie rozszerzyć na wszystkich członków ludzkości więzy braterskie łączące wszystkich wolnomularzy na całym świecie (Art.II).

Nakaz Braterstwa obowiązuje więc wolnomularzy jako uniwersalny nakaz moralny. Szczególnie adresowany do braci, nie ogranicza braterstwa do wolnomularzy a stawia zadanie rozszerzenia więzów braterskich na całą Ludzkość. Czy takie zadanie ogólnoświatowego braterstwa między wszystkimi ludźmi na ziemi jest osiągalne? Zapewne nie! Przynajmniej dotychczas nie było takiego momentu w historii Ludzkości. Czy może zatem, możliwe jest braterstwo wszystkich, bez wyjątku, wolnomularzy? Zapewne też nie! I w tym sensie Braterstwo uniwersalne jest utopią, ideałem, marzeniem do spełnienia którego dążą Wolnomularze, podobnie jak dążą do osiągnięcia Doskonałości osobistej, poznania Prawdy, zapewnienia Wolności, Równości wszystkim ludziom na świecie itp. Ideały są z reguły trudno osiągalnymi wzorcami postępowania, a jednak wolnomularze kroczą tą drogą w nadziei, że oni sami i świat wokół nich, stanie się dzięki temu trochę lepszym miejscem do życia.

Braterstwo łatwiej się opisuje niż definiuje. Bez trudu potrafimy wskazać cechy, poprzez które wyraża się braterstwo, jak zaufanie, szczerość, solidarność, poświęcenie. Kłopoty nastręcza dopiero ogólne zdefiniowanie zjawiska. Spróbuję zatem opisać braterstwo tak, jak ja je rozumiem. Braterstwo oznacza dla mnie współodczuwanie i utożsamianie się z kimś drugim, nie rozdzielanie jego losu od swojego. Z tej Jedności z drugim, z innymi ludźmi, wynikającej z poczucia człowieczeństwa, wynikają postawy, które możemy nazwać braterskimi. Tak zdefiniowane Braterstwo jest oczywiście trudno osiągalnym ideałem, a przybliżenie się do tego ideału wymaga pewnego poziomu empatii i tych wszystkich cech za pomocą których braterstwo się realizuje.

Czy braterstwo wolnomularskie różni się czymś szczególnym od ogólnego rozumienia tego pojęcia , czy innych jego egzemplifikacji jak: braterstwo krwi, braterstwo broni, braterstwo narodów, zakonne itp. Moim zdaniem, nie różni się zasadniczo niczym, co do treści i emocji z nim związanych. Dostrzegam jednak różnicę zakresu. Braterstwo wolnomularzy, jako nakaz moralny, jest wartością uniwersalną, która obejmuje wszystkich ludzi na ziemi, a nie tylko swoich - grup połączonych więzami krwi, wspólnoty losu, ideologii czy wiary. Jest zrozumiałe, że braterstwo praktykujemy przede wszystkim wśród wolnomularzy , ale mamy obowiązek rozszerzać je na innych ludzi.

Wolnomularskim imperatywem braterstwa jest łączenie ponad podziałami. Braterstwo wolnomularzy stawia sobie za cel zatarcie różnic religijnych, etnicznych, narodowościowych itp. Jest to obowiązek szczególnie ważny w sytuacji, kiedy życie i los innych ludzi jest zagrożony, tak jak dzisiaj los uchodźców z Syrii czy Erytrei.

Braterstwo wolnomularzy zakłada także wzajemną pomoc między masonami. Tym, co pozwala nam dokonywać właściwych wyborów jest sprawiedliwość, wartość rozstrzygająca w sytuacji konfliktu interesów, także między siostrą/bratem wolnomularzem a siostrą/bratem w Ludzkości - profanem. Gdyby pominąć tą ważną dla wolnomularza wartość, braterstwo łatwo mogło by się zamienić, mówiąc kolokwialnie w „kumplostwo”, gdzie obrona „swojego” – członka grupy, staje się wartością ważniejszą niż prawda, sprawiedliwość, czy zwyczajna przyzwoitość.

Różnica pomiędzy Braterstwem wolnomularzy a Braterstwem innych wspólnot, polega także na tym, że w wolnomularstwie Braterstwo jest założeniem wyjściowym całego projektu edukacyjnego. Jest wartością nadrzędną, fundamentalną, która leży u podstaw inicjacyjnego systemu kształtowania osobowości wolnomularza. To z Braterstwa – określonego stosunku człowieka do człowieka, opartego na empatii i wzajemnym szacunku, niezależnie od narodowości, religii, poglądów i koloru skóry, wywodzone są inne podstawowe wartości wolnomularskie, takie jak: solidarność, dobroczynność, tolerancja, wolność, równość itp. W czasie rytualnych prac wolnomularskich, wielokrotnie składamy przyrzeczenie przestrzegania tych wartości podczas aklamacji „Wolność – Równość – Braterstwo”. Wymieniamy uściski braterskie, łączymy się w braterskim Łańcuchu Jedności, z wszystkimi wolnomularzami wolnymi bądź zniewolonymi, tymi co pracowali przed nami, pracują aktualnie i będą pracowali w przyszłości, przenosząc Braterstwo Uniwersalne w czasie i przestrzeni. (...)

Braterstwo, to stan ducha, który przekazujemy sobie nawzajem, który stwarza że każda loża ma swój niepowtarzalny egregor. (…)

Ukształtowani w lożach, mamy wynosić Światło na zewnątrz. Przekładając te symbole na naszą codzienność i praktykę życiową, oznacza to, że wolnomularz winien wieść życie społecznie użyteczne, wnosić coś dla dobra innych. Mogą to być wielkie dzieła, w jakich uwiecznia się twórca, które tak mocno podkreśla w swojej Filozofii Wolnomularstwa nasz brat prof. Andrzej Nowicki, mogą to być wielkie wynalazki, które zmieniają losy Ludzkości ale równie dobrze zwykła, codzienna, porządna praca, wykonywana nie tylko ze względu na zapłatę, ale na piękno i dobro które stwarza. Praca wykonywana z pasją, jaką zwykli wykonywać artyści a nie wyrobnicy. Braterstwo może zatem wyrażać się w dziełach, ale także a może przede wszystkim w naszych postawach solidarności z potrzebującymi. I tu też spektrum możliwości jest bardzo duże. Mogą to być czyny bohaterskie w walce o niepodległość i wolność, jakich pełno na kartach historii wolnomularstwa, ale równie dobrze może to być także pomocna dłoń Siostry czy Brata podawana ludziom w potrzebie.

Braterstwo jest postawą. Świat i życie, na co dzień wystawia na próbę nasze Braterstwo. Przykładów można by mnożyć, jak choćby ten z ostatnich dni związany z kwestią pomocy dla uchodźców z terenów zagrożonych wojną i przemocą. Łatwiej jednak jest zająć postawę zgodną z naszymi ideami niż w niej wytrwać. Na przeszkodzie uniwersalnemu Braterstwu stoją nasze ludzkie ułomności; żądze, ambicje, zawiść, nieszczerość, ignorancja itp., z którymi mierzy się nieustannie wolnomularz w procesie własnego doskonalenia.

Dlatego uważam, że Braterstwo jest zarazem utopią i rzeczywistością. Utopią w odniesieniu do realizacji stanu powszechnego braterstwa w stosunkach między ludźmi i bywa rzeczywistością w odniesieniu do relacji niektórych ludzi i niektórych grup.

Zdaniem Leszka Kołakowskiego „ludzkość nie przetrwa bez wiary w braterstwo, nawet jeśli praktycznie jest ono nieosiągalne”. Tym bardziej nie przetrwa wolnomularstwo. Gdyby odebrać wolnomularstwu wartość Braterstwa, to cel, jakim jest nieustanne doskonalenie się poprzez uporczywe zwalczanie własnych przywar i słabości, byłby chyba niemożliwy do osiągnięcia. Wolnomularstwo straciło by swój sens a jego istnienie prawdopodobnie nie przetrwało by przez stulecia.

Izis Iusta, 26.09.2015 r.

Copyright© 2013-2015 Loża Prometea. Design by globbers for globbersthemes.com